TRẦN ĐÌNH HOÀNH

on Buddhism

Chấp

Chào các bạn,

Chúng ta đã nói về “vô chấp” rất thường xuyên, nhưng ít khi nói đến “chấp”. Có lẽ là ta phải hiểu chấp là gì, chấp cái gì, và chấp thế nào, trước khi ta thực sự hiểu được “vô chấp”.

Chấp là vướng mắc, bám víu, níu kéo. Tiếng Anh là “to attach” (danh từ: attachment, dính vào) hay “to grasp” (nắm giữ, bám víu).

Nhưng vướng mắc, bám víu cái gì?

A! Ta đang đi vào cốt tủy của Phật pháp với câu hỏi này. Vướng mắc bám víu vào bất kỳ điều gì trong vũ trụ vật thể bên ngoài cũng như vũ trụ tâm l‎‎ý bên trong đầu óc ta cũng đều là “chấp.” Mở quyển tự điển vài trăm ngàn từ, mở bất kì trang nào, chỉ ngón tay vào bất kì chữ nào—trời, hoa, học, thánh…—thì cái điều mà chữ đó nói lên cũng đều là điều có thể làm cho ta “chấp.”

Cho nên, trong truyền thống triết lý Phật gia thì “Vô chấp là không chấp vào bất kì điều gì cả”.

(Nếu dùng từ vô chấp cho truyền thống Thiên chúa gia, thì ta sẽ phải thay đổi một tí: “Con người phải ‘chấp’ vào Chúa và chỉ được chấp vào Chúa mà thôi, để ‘không chấp’ vào bất kì một điều gì khác trên thế gian.”)

Nhưng “chấp, vướng mắc, bám víu” thực ra có nghĩa là gì trong đời sống thực tế? Tôi ham học Anh văn, vậy tôi có chấp Anh văn không? Tôi ham làm việc, vậy tôi có chấp làm việc không? Tôi ham tụng Nam mô bổn sư Thích ca Mâu ni Phật, vậy tôi có chấp vào Phật Thích ca không?

Đây là một câu hỏi rất thực tế. Ở đời để làm việc gì thành thạo ta đều phải dành rất nhiều thời gian và công lao cho nó, đôi khi ăn ngủ ngày đêm với nó, để có thể thành thạo. Sống như vậy với việc đó không phải là chấp nó sao?

“Thế nào là chấp?” là một câu hỏi rất khó trả lời chính xác bằng từ ngữ, vì nó là vấn đề chủ quan trong tâm của mỗi người—không thể nhìn hành động bên ngoài để quyết đoán. Hơn nữa, “chấp” lại có nhiều tầng triết lý‎–vô chấp ở cấp thấp vẫn có thể là chấp của cấp cao, cũng như văn viết thế này là tốt cho lớp 10 nhưng không đủ tốt cho năm thứ tư đại học.

Hôm nay ta chỉ đi vào một vài khái niệm chính của chấp.

“Chấp” có thể nói là dính mắc vào một điều gì đó xa hơn một một chuẩn mực đúng.” Đây lại là một câu rất ba phải, vì từ “đúng” cũng rất là tương đối. Thế nào là đúng? Đúng cho anh nhưng sai với tôi thì sao? Vậy thì ta nên phiên phiến vấn đề từ ngữ một tí. Tại đây ta cứ tạm nói là “nếu bạn thực tình cho là đúng, thì nó là đúng”.

Bạn say mê công việc, nhưng đến mức bỏ bê vợ con không ngó ngàng gì tới, đó là chấp vào công việc. Chuẩn mức đúng là phải có một phần thời gian cho vợ con.

Say mê công việc cảnh sát bắt cướp là tốt, nhưng đến mức xem tội phạm như kẻ thù phải tận diệt, thì đó là chấp, vì tội phạm chỉ là anh em của bạn đi lạc dường chứ không là kẻ thù của bạn.

Cung kính trước tượng Phật để học khiêm tốn và kính trọng người đắc đạo là tốt, nhưng đến mức coi là tượng Phật giúp bạn giác ngộ thì là chấp, vì chỉ có bạn giúp bạn giác ngộ được.

Phạt học trò để kỹ luật và giáo dục là đúng, nhưng với tâm sân hận học trò là chấp, vì bạn phải yêu học trò.

Dạy con điều mình nghỉ là tốt thì đúng, nhưng bắt con làm mọi sự theo ý‎ mình là chấp vào ý muốn của mình, vì yêu con là giúp con phát triển con đường riêng của nó.

Chúng ta người nào cũng có vô số chấp mà ta không để ý đến. Những điều này chính là tù ngục làm cho con tim và trí tuệ của ta không thoát ra được đến khung trời tự do. Nói tàm tạm, đây là các điều chúng ta thường chấp nhất:

1. Thành kiến: Da đen thì xấu, công giáo không yêu nước, Phật giáo là ngu, Mỹ không tin được, Trung quốc là áp bức, người dân tộc miền cao là bán khai, chàng A xạo động trời, con gái đời nay rất khó tin, tôi không giao thiệp với người đồng tính luyến ái, hắn làm thế là người vô đạo đức tôi không muốn liên hệ với hắn, tôi không chơi với người có tư tưởng phản động, tôi không liên hệ với người có mùi cộng sản…

Nói chúng là các “công thức định giá” về cuộc đời và con người mà ta đã học được trong đầu bao nhiêu nay là những điều ta thường chấp vào nhất.

Đa số công thức định giá chỉ thuần túy là thành kiến ngu dốt. Thỉnh thoảng có vài công thức định giá giúp ta được một tí. Ví dụ: “Người Mỹ thì thực dụng và có máu tiếu lâm.” Công thức này cũng tốt để ta học giao giếp với người Mỹ, nhưng tin phiên phiến thôi, lúc thực hành thì phải nhận xét từng người. Cứ “chấp” và công thức thì có ngày bán nhà.

2. Những cái tôi đã biết đã có kinh nghiệm là đúng nhất, các điều khác thì còn tùy.

Đây là thành kiến về cái mình biết. Thực ra điều này cũng đúng, là điều gì chính ta trải nghiệm ta mới có thể tin là đúng. Nhưng tin phiên phiến thôi, vì người khác có thể có kinh nghiệm đúng nhưng lại khác với ta. Đừng cho rằng cái ta biết là sự thật cho tất cả mọi người.

3. Những cái tôi có là nhất.

Như: Văn hóa Việt nam phong phú nhất thế giới, vợ tôi thông minh nhất nước, tôi có bằng tiến sĩ, tôi kinh nghiệm 30 năm, đạo tôi theo mới là con đường chân lý‎, đảng tôi theo mới là đảng yêu nước các đảng khác thì không, thầy tôi hay hơn tất cả mọi thầy khác…

Yêu mọi điều, nhưng không cần thiết phải thổi phồng điều gì cả.

4. Những hy vọng và niềm tin của tôi là nhất.

Như: Chỉ có chủ nghĩa ABC này mới đưa đất nước đến cường thịnh, chỉ có Chúa mới cứu tôi và dân tộc tôi…

Lòng tin rất tốt cho mọi người và nên tự hào về miền tin của bạn. Nhưng nên có “tâm bình đẳng” đối với các niềm tin của người khác.

5. Không bỏ được điều mình có, điều mình muốn.

Như: Không có em thì anh sống làm gì? Không lấy nhau được kiếp này thì ta cùng chết và hẹn đến kiếp sau…

Các chuyện Romeo và Juliette kiểu này làm triệu người rơi lệ, và khi còn trẻ ai cũng yêu kiểu đó. Rất lãng mạn và đẹp.

Nhưng thực ra đó là đại chấp vào tình yêu, và bị cảm xúc chi phối quá mạnh. Chẳng có lý do luận lý, cảm tính, hay tâm linh nào để “tự tử vì nàng cả” (dù là mình đang buồn “muốn chết”).

6. Chấp vào “con đường” của mình, dù đó là “đạo” tôn giáo, hay con đường chính trị, hay con đường giáo dục.

Con đường nào thì cũng chỉ như công thức nấu ăn. Những người nấu ăn giỏi đều biết công thức viết ra không phải để theo, mà chỉ để cho khái niệm tổng quát. Người nấu ăn giỏi luôn luôn nấu khác công thức đã cho.

7. Chấp vào Phật.

Kính Phật và học theo đường Phật thì tốt. Nhưng tin Phật sẽ độ mình thì sai, Phật chỉ trợ lực một tí thôi, mình phải tự độ mình. Và đến một lúc nào đó mình phải vươn lên trên cả cái dạy của Phật để mà tự mình khai phóng con đường của mình.

(Tuy nhiên, giáo lý của Thiên chúa gia là, nhắc lại: “Phải chấp (bám víu) vào Chúa, và chỉ chấp vào Chúa, để không chấp vào ai khác và vào bất kì điều gì khác trên đời.”).

Tóm lại, điều gì ở đời cũng có thể làm cho ta chấp được cả. Nhưng phân tích rốt ráo thì ta chấp vào điều nào đó chỉ vì điều đó là “của tôi”–‎ ý muốn của tôi, tự ái của tôi, danh dự của tôi, tăm tiếng của tôi, tài sản của tôi, thành kiến của tôi, kinh nghiệm của tôi, đạo của tôi, Phật của tôi…

Vì thế, Phật gia dạy vô ngã, không tôi. Nếu tôi không vĩnh cữu, tôi chỉ là phù du, không tôi, thì chẳng có gì là “của tôi” để tôi chấp vào đó cả. Cho nên theo lý thuyết, ta không nên chấp vào bất kỳ điều gì trong vũ trụ, nhưng thực hành thì chỉ cần vô ngã “không tôi”–không còn chấp vào tôi nữa thì tự nhiên ta sẽ không chấp vào bất kì điều gì trong vũ trụ.

Nhưng, tại sao tôi phải vô chấp?

Thưa, vì nếu bạn chấp thì bạn đúng là tên khờ.

Huấn luyện viên nhắc đi nhắc lại chiến lược: “Có bóng vào chân là tức khắc chuyền bóng cho bạn đồng đội.” Tôi thuộc câu này nằm lòng. Tôi đang có bóng trong chân, chỉ trước khung thành bỏ trống của địch 2m, thủ môn địch đã chạy trờ lên trước xa rồi, chẳng có bóng một tên hậu vệ nào của địch cả, theo đúng chiến lược đã định, tôi liền chuyền bóng cho tiền vệ của tôi đang chạy sau tôi 20m.

Chấp làm cho người ta trở thành “si” (mê muội), nguồn gốc của mọi đau khổ. Si là một trong ba độc “tham, sân, si” (tham lam, sân hận, si mê), nhưng thực ra tham và sân đưa đến si, và chính si tạo khổ. Si là vô minh (không ánh sáng), là nguồn gốc của khổ.

Chúc các bạn một ngày vui.

Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Advertisements

Tháng Sáu 1, 2010 - Posted by | Buddhism, Inspiration | ,

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: