TRẦN ĐÌNH HOÀNH

on Buddhism

Lĩnh Nam Chích Quái – Truyện Sóc Thiên Vương

Tỳ Sa Môn Thiên Vương

Theo sách Thiền Uyển Tập Anh (1), xưa vào thời vua Lê Đại Hành, nước Đại Việt (2) có đại sư họ Ngô (3), thường đến chơi ở núi Vệ Linh thuộc làng Bình Lỗ. Sư thích phong cảnh yên tĩnh ở đây, nên dựng am để ở. Đêm đến canh ba, mơ thấy thần nhân, mình mặc giáp vàng, tay trái cầm giáo vàng, tay phải cầm mác quý, hình dạng trông khủng khiếp, theo sau hầu có tới hơn mười người. Thần nhân nói với sư nước Cự Việt rằng: “Ta là Quỷ Sa Môn Thiên Vương, bọn đi theo hầu đều là quỷ Dạ Xoa cả. Thượng Đế có lệnh, sai ta đến thăm đất nước Nam này để bảo vệ dân chúng ở đây. Vì có duyên với nhà ngươi nên đến bảo cho ngươi biết”. Sư cả sợ tỉnh dậy, lát sau nghe trên núi có tiếng quát tháo, sư rất sợ sệt. Đến sáng, sư vào trong núi thấy cây lớn, cành lá um tùm, có mây lành phủ bóng ở bên trên, liền sai thợ chặt cây đó, chạm khắc làm tượng giống như hình thần nhân trong giấc mơ, rồi lập miếu để cúng thờ.

Năm Thiên Phúc thứ nhất, quân Tống sang cướp phá (4). Nhà vua có nghe tâu về việc thần nhân thác mộng nên ngự đến miếu thờ thành khẩn cầu khẩn. Khi ấy, quân Tống đóng ở Tây Kết, quân hai bên chưa giao chiến. Quân Tống bỗng thấy một người nhô lên từ trên sóng, mình cao mười trượng, tóc dựng đứng, mắt trợn trừng sáng quắc. Quân Tống kinh sợ, lui giữ Kỳ Giang, lại gặp gió bão, sóng nước mênh mông cuồn cuộn, rắn rít, thuồng luồng, rùa, ba ba nhảy vọt lạ thường, quân Tống kinh hồn tán loạn, Tướng Tống là Quách Tiến phải nhổ trại rút quân về nước Lý.

Vua ban sắc thưởng sự linh dị của thần nhân, xây đền miếu để thờ phụng.

Có thể rằng thần chính là Đổng Thiên Vương sau khi quét sạch giặc Ân, cưỡi ngựa về đến chỗ cây đa trên núi Vệ Linh. Hễ có việc gì cần cầu khẩn, thì chỉ dùng trà bánh, hoa quả và đồ chay thôi là đủ (5). Đến đời Lý, vua cho người đến cầu xin dựng miếu thờ phụng ở phía đông hồ Tây, tôn thần làm Phúc Thần Đại Vương, được ghi rõ trong các buổi lễ cúng tế.

Chú thích:

1) Thiền Uyển Tập Anh, sách viết bằng chữ Hán, có nghĩa là “Vườn thiền anh tú” viết theo lối truyện ký. Theo Lê Quí Đôn sách này do người đời Trần soạn, ghi chép sự tích cao tăng nước ta, từ đời Đường, Tống, qua Đinh, Lê, Lý, Trần. Bản xưa nhất còn lại là bản khắc lại vào năm Vĩnh Thịnh thứ 11 (1715).

2) Đại Việt: Nguyên chữ Cự Việt quốc 巨越國, Cự nghĩa là Lớn, Đại.

3) Chỉ đại sư Khuông Việt (匡越, 933-1011) tên là Ngô Chân Lưu (吳真流), tu chùa Phật Đà, làng Cát Lợi, Thường Lạc. Sư là người Cát Lợi, thuộc đời thứ 4, dòng Vô Ngôn Thông. Đại sư Khuông Việt là vị Tăng Thống đầu tiên của Phật giáo Việt Nam.

4) Việt Sử Lược chép: Năm Tân Tỵ, Thiên Phúc năm thứ nhất (981), mùa xuân, tháng 3, quân Hầu Nhân Bảo kéo sang Lạng Sơn. Trần Khâm Tộ tiến đến Tây Kết, Lưu Trừng kéo tới Bạch Đằng. Vua tự làm tướng, đem quân ra chống cự, cho cắm cọc cứng dưới sông. Quân Tống rút về giữ mặt Ninh Giang. Vua sai người trá hàng để dụ Hầu Nhân Bảo. Quân Tống thua trận, Hầu Nhân Bảo bị bắt và bị chém đầu. Bọn Trần Khâm Tộ nghe tin bại trận, phải rút lui. (Nguyễn Hữu Vinh dịch)

5) Bản VHV 1473 chép rằng: Đổng Thiên Vương sau khi quét sạch giặc Ân, cưỡi ngựa sắt về đến núi Vệ Linh, đến chỗ cây đa bay lên trời đi mất, để lại áo dưới gốc cây, cho đến bây giờ người đời còn gọi là “Cây thay áo”. Hễ có việc gì cần cầu khẩn, thì chỉ dùng trà bánh, hoa quả và đồ chay thôi là đủ.

(Nguyễn Hữu Vinh dịch)

Bình:

• Sách Thiền Uyển Tập Anh, nơi truyện này được tường thuật nguyên thủy, viết về Đại sư Khuông Việt, đệ tử đời thứ tư của dòng thiền Vô Ngôn Thông và đệ tử trực tiếp thiền sư Vân Phong. Đoạn liên hệ đến Sóc Thiên Vương viết như sau:

ÐẠI SƯ KHUÔNG VIỆT {Trước tên là Chân Lưu}(933 – 1011)

Một lần Sư đi chơi núi Vệ linh ở quận Bình lỗ, thích phong cảnh vắng đẹp, bèn muốn lập am để ở. Ðêm xuống nằm mộng thấy một vị thần, mình mặc áo giáp vàng, tay trái cầm thương vàng, tay phải đỡ bảo tháp, hơn mười người theo hầu, hình tướng dễ sợ, đến nói rằng: “Ta là Tỳ Sa Môn thiên vương, những người theo ta là Dạ xoa. Thiên đế có sắc sai ta đến nước này để giữ gìn biên giới, khiến cho Phật pháp thịnh hành. Ta có duyên với ngươi, nên đến đây báo cho ngươi biết”. Sư kinh hãi thức dậy, nghe trong núi có tiếng kêu la ầm ĩ, lòng rất lấy làm lạ. Ðến sáng Sư vào núi, thấy một cây to, cao khoảng mười trượng, cành lá sum sê, bên trên lại có mây xanh bao phủ, nhân đó sai thợ đến chặt. Ðem về, khắc tượng như đã thấy trong mộng, để thờ.

Năm Thiên Phúc thứ 1 (981), binh Tống đến quấy nước ta. Vua biết rõ việc đó, liền sai Sư đến bàn thờ cầu đảo. Quân giặc kinh hãi, rút về giữ sông Hữu ninh, lại thấy sóng gió nổi lên, giao long nhảy nhót, giặc bèn tan vỡ.

Núi Sóc hay Sóc Sơn còn gọi là núi Vệ Linh hay núi Phù Mã, nay thuộc huyện Sóc Sơn, Hà Nội, là nơi, theo truyền thuyết, Phù Đổng Thiên Vương về trời sau khi phá giặc Ân. Đền thờ Phù Đổng Thiên Vương ngày nay ở đó.

• Tên “Quỷ Sa Môn Thiên Vương” là ghi nhầm tên “Tỳ Sa Môn Thiên Vương” trong Thiền Uyển Tập Anh. Phần chú thích về truyện này trong Thiền Uyển Tập Anh có ghi:

(7) Theo vũ trụ quan huyền thoại Phật giáo tiểu thừa thì vũ trụ chia làm ba cõi, đó là cõi có tham dục, cõi có hình tướng, cõi không hình tướng. Cõi có tham dục hay dục giới lấy núi Tu di làm trung tâm, và quả đất chúng ta ở về phía nam ngọn núi ấy, tên là Nam diêm phù đề. Núi đó có bốn tầng. Tầng thứ nhất cho đến tầng thứ ba là chỗ ở của những loài dạ xoa. Tầng thứ tư là chỗ ở của bốn vị vua trời hay Tứ Thiên Vương ở tại bốn phương của tầng ấy, mà về phía bắc thì do vị vua tên Tỳ Sa môn Thiên Vương, tức phiên âm của chữ vaisravâna, cũng gọi là Ða Văn Thiên Vương. Cuối cùng trên chóp đỉnh tu di là cõi trời Tam Thập Tam Thiên hay cũng gọi là trời Ðao lợi hay Ðâu suất, nơi ngự trị của Ðế Thích. Ðế Thích như vậy theo huyền thoại này cai quản cõi Dục giới. Xem Trường a hàm 20 tờ 39c.

• Thiền Uyển Tập Anh chẳng nói gì đến Phù Đổng Thiên Vương cả.

• Khi ai đó mang truyện này từ Thiền Uyển Tập Anh vào Việt Điện U Linh, rồi Đoàn Vĩnh Phúc lại mang từ Việt Điện U Linh vào Lĩnh Nam Chích Quái, thì ta có thêm đoạn nói về Phù Đổng Thiên Vương: “Có thể rằng thần chính là Đổng Thiên Vương sau khi quét sạch giặc Ân, cưỡi ngựa về đến chỗ cây đa trên núi Vệ Linh…” (Ghi chú: Đổng Thiên Vương là tên khác của Phù Đổng Thiên Vương)

Câu này của Lĩnh Nam Chích Quái nói “có thể”, tức là suy đoán.

Phù Đổng Thiên Vương là một vị tướng trời trong huyền thoại Việt Nam thời cổ đại, chẳng có tí Phật giáo nào trong đó. Nhưng đến truyện Sóc Thiên Vương này, là truyện về đại sư Phật giáo Khuông Việt, thì ta thấy như có sự cố gắng muốn đồng hóa Phù Đổng Thiên Vương thành vị thần Tỳ Sa Môn Thiên Vương trong vũ trụ quan Phật giáo.

Ngay cả tên truyện “Sóc Thiên Vương”, vì đền thờ Phù Đổng Thiên Vương ở trên Núi Sóc, cho nên tên “Sóc Thiên Vương” có khả năng cao làm người ta nghĩ rằng Phù Đổng Thiên Vương trong huyền thoại cổ đại chính là Sóc Thiên Vương thời đại sư Khuông Việt.

(Trần Đình Hoành bình)

Advertisements

Tháng Bảy 3, 2010 - Posted by | Lĩnh Nam Chích Quái, Văn Hóa | ,

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: