TRẦN ĐÌNH HOÀNH

on Buddhism

Tâm là chủ

Chào các bạn

Các bạn có lẽ đã nghe đến “tâm là chủ” nhiều lần rồi. “Tâm” viết đúng nhất là “tâm trí” tức là quả tim và đầu óc. Tim và óc luôn đi đôi với nhau và ra lệnh cho các cơ phận của ta làm việc.

Người tây phương trước kia luôn tách rời l‎ý trí và tình cảm, xem như hai điều này biệt lập nhau. Nhưng kể từ khi Daniel Goleman viết quyển Emotional Intelligence năm 1995, thì tình cảm được xem như là một phần quan trọng trong “thông minh” của con người, và l‎ý trí và tình cảm bắt đầu đi chung một tí ở trời Tây, nhưng vẫn không chặt chẽ và sâu sắc như chữ “tâm” ở trời Đông.

“Tâm là chủ” nghĩa là tâm ta là chủ của ta. Nếu tâm ta đang buồn, ta thấy điều gì cũng buồn và hành động ta buồn. Nếu tâm nóng giận như lửa, thì ta có thể đốt nhà hay giết người. Nếu tâm ta hòa ái, thì ta suy nghĩ và hành động dịu dàng với mọi người.

Dĩ nhiên, nếu bà chủ của ta cứ nhảy choi choi như khỉ–khi thì buồn như cha chết, lúc thì nóng giận sắp đốt nhà, khi thì mừng tưng tưng như trúng số độc đắc—thì ta cũng sẽ nhảy choi choi như khỉ, đó là chưa nói đến có lúc có thể sẽ đi ở tù. Cho nên đầy tớ phải biết cách rèn luyện bà chủ, để bà chủ lúc nào cũng bình tĩnh từ tốn như bà chủ.

Nhưng đã là chủ thì chẳng muốn đầy tớ chỉ huy và rèn luyện mình. Thành ra, việc luyện tâm luôn luôn gặp phản kháng từ bà chủ–Ôi, mấy việc này vô ích. Ôi, hơi đâu mà tốn thời gian. Ôi, cha mẹ sinh sao để vậy…

Nhưng dù sao đi nữa, thì đây là điều rất rõ ràng và căn bản mà mỗi chúng ta cần phải nhớ :

• Khi ta nóng giận về ai đó, ta “bình tâm” suy tính về vấn đề, tính cách trả đũa hữu hiệu, có chiến pháp chiến lược đàng hoàng.

• Khi ta thất tình, ta “bình tâm” nhận rõ vấn đề và thấy rằng đàn bà (hay đàn ông) là không đáng tin. Mai mốt cần cẩn thận. Còn anh chàng/cô nàng mặt mẹt phản bội mình thì coi như là không còn trên đời.

• Khi ta sợ hãi, thì ta “bình tâm” thu hình vào một góc, chẳng làm gì hết để tránh hiểm nguy.

Các bạn, những cái “bình tâm” trong 3 thí dụ trên, chẳng có một tí “bình” nào cả. Đó chỉ là ảo giác và tự lừa dối mình. Khi ta nóng giận, mọi suy tư của ta đều do một con tim đang cháy phừng phực chi phối; khi ta thất tình thì mọi suy tư đều do một con tim chới với hậm hực chi phối; khi ta sợ hãi thì mọi suy tư đều do một con tim kinh hoàng không can đảm chi phối.

Nói tóm lại: Khi tâm ta bị xung động—nóng giận, buồn rầu, sợ hãi, gian tham, kiêu căng—thì tất cả mọi suy tư và hành động của ta đều là nô lệ của một con tim đang bệnh hoạn thương tích.

Điều quan trọng mọi người chúng ta đều biết là những lúc ta bị xung động như thế ta cần phải thực sự “bình tâm” trở lại, để tâm ta có thể là một bà chủ bình tĩnh và sáng suốt.

Khi bị xung động, khi ta đang hụt hẩng, chán ngán, nghi ngờ mọi điều về chính mình và về mọi người… hay nóng giận, lửa bốc trong lòng… hay khi ta chán cả thế giới, khi ta không còn tin vào Thượng đế thần thánh hay công lý… khi ta không còn tin vào loài người… khi ta chỉ muốn quả đất nổ tung… khi ta tuyệt vọng… đó là khi tâm ta đang bị thương tích, bệnh hoạn… ta chẳng nên suy nghĩ và hành động gì cả (để khỏi phải làm bậy), và ta phải biết cách trấn an quả tim, vuốt ve quả tim, mang quả tim dần về chốn ngơi nghỉ bình an.

Nhưng, bạn không thể làm điều này (trấn an con tim) được, nếu bạn đã không thường xuyên luyện tâm hàng ngày. Cũng như học võ, khi gặp cướp muốn chống đỡ, thì chỉ có một cách là phải bỏ công tập võ hàng ngày cả mấy năm trước đó. Không thể thực hành ngay nếu chưa tập luyện bao giờ.

Cho nên các bạn cần nhớ các chân lý rất rõ ràng này:

(1) Tâm ta là chủ của ta.
(2) Tâm ta rất dễ bị xung động
(3) Khi tâm bị xung động thì cả tâm ta và ta trở thành nô lệ của cảm xúc trong tâm.
(4) Cho nên không nên làm gì cả khi tâm bị xung động—mọi suy tư và hành động lúc đó chỉ là nô lệ bất trí của cảm xúc.
(5) Muốn thoát ra khỏi vòng nô lệ đó, tâm ta phải được luyện tập thường xuyên để có nội công đủ để “bình tâm” mỗi khi bị tấn công.

Đây đúng là học võ chiến đấu. Và chỉ có một cách giỏi võ là tập thường xuyên, hàng ngày. Cách tốt nhất là mỗi giây trong ngày, bằng cách cẩn thận trong suy tư, lời nói và hành động từng lúc, thay vì chỉ phản ứng tự động theo cảm tính.

Tập cho tâm luôn luôn tĩnh lặng được trong mọi tình huống, dù là nhà mình đang cháy hay người yêu vừa mới qua đời. Đó là giữ cho tâm luôn là chủ tốt.

Chúc các bạn một ngày vui.

Mến,
Hoành

© copyright 2010
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Tháng Chín 8, 2010 - Posted by | Buddhism, Inspiration, Thiền, Văn Hóa | , ,

1 Phản hồi »

  1. Tâm tịnh thì làm việc gì cũng tốt. Tâm tịnh chúng ta mới bình tĩnh được

    Phản hồi bởi Thời trang công sở | Tháng Mười Một 10, 2011


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: