TRẦN ĐÌNH HOÀNH

on Buddhism

Ngôn ngữ Bát Nhã

Bát Nhã Tâm Kinh tiếng Phạn Sanskrist, Thư viện Quốc gia Pháp.

 

Tương lai trí tuệ của thế giới
nằm trong ngôn ngữ Bát Nhã

Chào các bạn,

Ngay trong các quốc gia Phật giáo, mà Việt Nam là một, rất nhiều người đi chùa cả đời mà không hiểu ngôn ngữ Phật pháp thật, thường được gọi là ngôn ngữ Bát Nhã, vì nằm trong Bát Nhã Tâm Kinh. Đây là đỉnh cao của Phật triết. Không nắm được ngôn ngữ Bát Nhã thì bạn vẫn còn đứng bên ngoài ngưỡng cửa Phật pháp.

Đa số mọi người đi chùa chỉ biết được làm lành, lánh dữ, ăn chay, niệm Phật. Vậy thì cũng tốt, nhưng vậy thì khác gì các tôn giáo khác, các trường phái tâm linh khác, kể cả các nhóm tà ma ngoại đạo, hay cả những người không theo một tôn giáo nào, hoặc chẳng có tín ngưỡng nào? Cả thế giới, ai cũng nói làm lành, lánh dữ, ăn chay (và cầu nguyện). Thế thì các điều thật sự là Phật pháp ở đâu?

1. Phật pháp thật sự vượt lên trên nhị nguyên – không còn lành dữ, tốt xấu, trắng đen. Không còn nhị nguyên, dù nhị nguyên vẫn còn đó; nhị nguyên vẫn còn đó, nhưng vẫn không còn nhị nguyên.

Tại sao vượt lên trên nhị nguyên? Vì nhị nguyên là nguồn gốc của bất đồng và chiến tranh. Bạn cho rằng ăn thịt là tội vì sát sinh. Bác sĩ tây y khuyên bố bạn vừa bệnh xong nên ăn cháo thịt bò bằm cho mau hồi phục. Bạn nói uống rượu là sai, ở nơi khác rượu là lễ vật dâng Thượng đế.

Vượt lên trên nhị nguyên, như hai đứa con tranh nhau giành kẹo, đứa nào cũng nói mình đúng, mẹ biết hai con đều sai và tốt nhất là không nên giành giật. Hay đúng hơn, mẹ có thể thấy đứa này hơi đúng hơn đứa kia một chút, nhưng cả hai vẫn sai khi giành nhau. Đó là mẹ vẫn thấy nhị nguyên, nhưng không thấy nhị nguyên.

2. Vượt lên trên nhị nguyên thì thấy mọi sự như nhau. Đó là tâm bình đẳng.

Sắc bất dị Không, Không bất dị Sắc.
Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc.

Sắc chẳng khác Không, Không chẳng khác Sắc.
Sắc tức là Không, Không tức là Sắc.

Phật chẳng khác Phàm phu, Phàm phu chẳng khác Phật.
Phật tức là Phàm phu, Phàm phu tức là Phật.

Kẻ cướp chẳng khác kẻ bị cướp, kẻ bị cướp chẳng khác kẻ cướp.
Kẻ cướp tức là kẻ bị cướp, kẻ bị cướp tức là kẻ cướp.

Vì sao? Vì mọi người đều ngập trong tội lỗi tham sân si. Cướp hay bị cướp thì cũng đầy tội lỗi, như hai kẻ giết người cướp nhau mà thôi.

Nhưng cả hai cũng đều là Phật đang thành, Bồ tát nhìn mọi người thấy mọi người đều là Phật, kể cả kẻ giết người.

3. Ngôn ngữ Bát Nhã thấy mọi thứ trên đời: tốt xấu, lành dữ, thiện ác, thánh ma… Nhưng không bám, không dính vào đâu cả. Đó là vô chấp, vô trụ. Đó cũng là Không.

Thấy Phật, thấy ma. Nhưng không dính vào Phật, không dính vào ma.

Thấy cướp, thấy tăng. Và rất có thể đánh cướp và mời tăng. Nhưng trong lòng cung kính đối với cả cướp lẫn tăng, tức là chẳng thấy cướp, chẳng thấy tăng, và do đó chẳng bám vào cướp và cũng chẳng bám vào tăng.

Tất cả đều khác nhau, nhưng tất cả đều giống nhau. Ứng xử có thể khác trong cung cách xã hội – một người thì đưa vào trại cải huấn, một người thì mời trà – nhưng ứng xử thật trong lòng thì đều cung kính với cả hai như nhau.

Sống với mọi điều, nhưng không bám vào điều nào.

Đó là vô chấp, vô trụ.

Thiền sư Đan Hà chẻ tượng Phật làm củi, nhưng vẫn cung kính với Phật và tượng Phật. Cung kính với Phật nhưng chẳng bám vào Phật, đừng nói là bám tượng Phật. Không bám Phật nhưng vẫn theo đường Phật, theo đường Phật nhưng vẫn không bám dính đường Phật, không bám dính Phật…

Thị cố Không trung…
vô vô-minh, diệc vô vô-minh tận, nãi chí
vô lão tử, diệc vô lão tử tận;
vô khổ, tập, diệt, đạo;
vô trí diệc vô đắc…

Hãy thấy trong Không…
chẳng có vô minh, cũng chẳng có hết vô minh, cho đến
chẳng có già chết, cũng chẳng có hết già chết;
chẳng có khổ, tập, diệt, đạo;
chẳng có trí tuệ, cũng chẳng có đắc đạo…

Tức là:

Trong Không… chẳng có Thập nhị nhân duyên (12 bước nhân duyên, từ vô minh cho đến già chết – vô minh, hành, thức, danh sắc, lục nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử – và lại sinh ra trong vòng luân hồi mãi mãi); cũng chẳng có chấm dứt Thập nhị nhân duyên (tức là chẳng có chấm dứt vô minh cho đến chẳng có chấm dứt già chết và luân hồi).

Chẳng có Tứ Diệu Đế – Bốn Chân Lý: Khổ, Nguyên nhân khổ, Diệt khổ, và Con đường diệt khổ.

Chẳng có trí tuệ Bát Nhã; cũng chẳng có đạt được trí tuệ Bát Nhã (tức là chẳng có đắc đạo).

Tức là, tóm tắt lại, trong Không – trong tánh thật của vũ trụ và của tâm ta – chẳng có Phật pháp hay Niết Bàn gì cả.

Nghĩa là sao?

Nghĩa là vẫn có Phật pháp và Niết Bàn để ta tu tập, thực hành và nhắm vào, nhưng cũng chẳng có Phật pháp hay Niết Bàn để ta có thể bám và dính. Tu tập thì vẫn nghiêm chỉnh, nhưng không bám không dính, để cần lờ thì cứ lờ.

Và thật sự là đến đỉnh điểm của tu tập, ta chẳng cần phải lờ điều gì nhưng cũng tự nhiên chẳng còn dính mắc vào đâu, vì tư duy và đời sống đã thành tự nhiên như cánh chim bay khắp phương trời, bay khắp nơi, đậu khắp nơi, nhưng chẳng dính nơi nào. Như thiền sư Tanzan biết có luật nam nữ không được gần nhau, nhưng sư thấy cần bồng kỹ nữ qua đường thì vẫn bồng, bồng rồi thì cũng chẳng nghĩ đến phạm luật hay không và cũng chẳng nghĩ đến hình ảnh kỹ nữ.

Đó là tự do tuyệt đối và an nhiên tự tại.

Tự do tuyệt đối là giải thoát – giải thoát khỏi mọi ngục tù (dính mắc) của tâm trí. Giải thoát cũng chính là Niết Bàn.

Đó là “hành” mà không “chấp”. Pháp có thể hành, nhưng không thể chấp.

Có thể sống với mọi sự như là có, mà chẳng dính vào đâu như chẳng điều gì có.

“Có mà là không, không mà là có.” Đó là ngôn ngữ và cách sống Trung Đạo của Phật pháp, hay chính xác hơn nữa là, ngôn ngữ Bát Nhã Tâm Kinh.

Các bạn, ngôn ngữ Bát Nhã cực kì quan trọng, vì hai lý do:

1. Nếu bạn không nắm vững, thì hiểu biết của bạn về Phật pháp là zero, và

2. Đây là ngôn ngữ luận lý trí tuệ số một của thế giới, chẳng có một ngôn ngữ nào của dòng triết lý nào có thể sánh bằng. Tương lai trí tuệ của thế giới nằm trong ngôn ngữ Bát Nhã (nếu những người Đông phương chúng ta nắm vững được để mà truyền dạy. Rất khó cho người Tây phương có thể hiểu. Cần kiên nhẫn của những bậc thầy của chúng ta).

(Mình nói “ngôn ngữ luận lý” vì “ngôn ngữ tình cảm” thì, theo thẩm định của mình, số một là ngôn ngữ của Giêsu).

Các bạn có thể làm được điều đó không? Học và dùng mọi điều nghiêm chỉnh như là có, nhưng không bám dính vào đâu như là không?

Chúc các bạn luôn trí tuệ.

Mến,

Hoành

Để hiểu thêm về Bát Nhã Tâm Kinh, đọc:

  1. Bát Nhã Tâm Kinh lược giảng
  2. Bát Nhã Tâm Kinh lược giảng Việt Anh (để học tiếng Anh)
  3. A Brief Exposition on the Heart Sutra

© copyright 2018
Trần Đình Hoành
Permitted for non-commercial use
www.dotchuoinon.com

Advertisements

Tháng Mười Hai 20, 2018 - Posted by | Buddhism, Thiền, Văn Hóa, Zen | , , , , ,

2 phản hồi »

  1. Chào a Hoàng,
    Anh ơi, có mà không, không mà có, ở trạng thái đó lý trí có phủ định cảm xúc bất kì nổi lên không anh? Có 1 cảm xúc nền trong trạng thái bát nhã không anh? Bát nhã có phải là trạng thái tỉnh thức, trạng thái mà mình nhìn rõ diễn biến bên trong mình mà không chấp vào đâu, phải không anh?
    Em cám ơn.

    Bình luận bởi ericnt17 | Tháng Mười Hai 21, 2018

  2. Hi ericn17,

    Mọi sự đều có nên chẳng phú định điều gì. Mọi sự đều không nên đừng dính mắc vào đâu.

    Chẳng phủ nhận điều gì, nhưng chẳng dính mắc vào điều gì.

    Anh có cảm tưởng câu này của em đúng: “Bát nhã có phải là trạng thái tỉnh thức, trạng thái mà mình nhìn rõ diễn biến bên trong mình mà không chấp vào đâu, phải không anh?”

    A. Hoành

    Bình luận bởi Trần Đình Hoành | Tháng Mười Hai 21, 2018


Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: